یکی از مهم ترین مسائل و اتفاقاتی طی چند سال اخیر در زیست بوم ایران اتفاق افتاده، مسائل مربوط به دریاچه ارومیه است. بالا رفتن غلظت نمک دریاچه و به دنبال آن خشک شدن دریاچه ارومیه، یکی از مشکلاتی است که طی چند سال گذشته در اقلیم ایران به وجود آمده و زیست بوم شمال غرب کشور را تحت تاثیر قرارداده و رسانه‌ای شده است.

رسانه‌های مختلف به این مشکل پرداخته‌اند و از طرفی دیگر، دولت­ و دولتمردان وقت هم هر کدام به نوعی تمهیداتی رو در نظر گرفته‌اند تا بتوانند این مشکل را یا که یا در برخی موارد، توجیه کنند. دلایل مختلفی مطرح شد که چرا دریاچه ارومیه خشک شد یا به سمت خشک شدن رفت؟! در این مقاله می‌خواهیم به این موضوع بپردازیم که کدام مورد بیشترین اثر را در خشک شدن دریاچه ارومیه داشته است.

یکی از مهم­ترین نکاتی که در این چند سال بیشتر مورد تاکید قرار گرفته است، تغییر اقلیم آب و هوایی ایران و کاهش بارندگی‌ها بوده که این موضوع به عنوان یکی از بزرگترین و اصلی‌ترین دلایل  خشک شدن دریاچه ارومیه ذکر شده است. در کنار این دلیل، سدهای زیاد و بیش از حد استاندارد در بستر رودخانه‌های حوضه آب‌ریز دریاچه ارومیه احداث شده که این سدها در واقع مانع از رسیدن آب رودخانه‌ها به دریاچه و در نتیجه منجر به خشک شدن دریاچه ارومیه شده است.

توصیه می‌شود این مقاله را هم بخوانید: آیا خوردن نمک دریاچه واقعا سرطان‌زاست؟

قطعا این عوامل جزء عوامل بسیار تاثیرگذار در بحث خشک شدن بوده است اما نکته‌ای که به آن توجه نشد این بود که خشک شدن دریاچه ارومیه یک پدیده خطی نبود. یعنی به این شکل نبوده است که دریاچه از یک سالی شروع کند و هر سال یک متر ارتفاع آب یا مقادر ثابتی ارتفاع آب آن کم بشود و در نهایت خشک شود. از اواسط دهه 70 که تراز آب دریاچه ارومیه بیشترین مقادر خودش را داشت، در سال‌های اول تراز آب دریاچه خیلی کم افت کرده و هرچه جلوتر رفتیم، در اواسط دهه 80 شدت افت تراز بیشتر شده و سرعت خشک شدن به شکل نمایی افزایش پیدا کرده است.

اگر ما بخواهیم احداث سدها یا کاهش بارندگی را به عنوان اصلی‌ترین دلایل ذکر کنیم، قطعا این بحث پیش می‌آید که باید سرعت خشک شدن دریاچه ارومیه با سرعت احداث سدها رابطه داشته باشد و ما سال‌هایی که سدهای بیشتری تاسیس کردیم، ارتفاع آب یا تراز آب باید بیشتر افت کرده باشد. ولی در عمل شاهد این پدیده نبودیم و اتفاقی که افتاد این بود که از دهه80 حتی با وجود اعلام ممنوعیت احداث سد، همچنان کاهش تراز آب دریاچه ارومیه را شاهد بودیم. بنابراین دلایل دیگری هم در این موضع نقش داشته و اثرگذار بوده است.

 یکی از مهم ترین دلایلی که باید به آن توجه کرد این است که افت سطح آب سفره های زیر زمینی حوضه آب ریز دریاچه ارومیه و قطع شدن ارتباط بین سطح آب و سفره های زیر زمینی که به دلایل مختلفی اتفاق افتاده است، به صورت پدیده های هم افزا روی هم تاثیر گذاشته و باعث سرعت بخشیدن و تشدید کردن فرآیند خشک شدن دریاچه ارومیه شده است. به این شکل که احداث چاه های عمیق در حوضه آب ریز دریاچه ارومیه باعث شد تا ارتفاع آب سفره‌های زیر زمینی افت پیدا کند و از طرفی ته نشین شدن مقدار زیادی از نمک در کف دریاچه ارومیه باعث شد که ارتباط بین آب بالادستی و آب پایین‌دستی دریاچه منقطع شود و در نتیجه آب­های زیرمینی که بالا امده و سطح آب دریاچه را تشکیل می­دادند، کم شوند. این پدیده همراه و همزمان شد با یک اتفاق بد دیگر که آن هم تاسیس جاده‌ای بود که از وسط دریاچه ارومیه عبور می‌کرد و استان‌های شرقی و غربی آذربایجان رو به هم متصل می­کرد. در واقع این جاده باعث شد تا بخش شمالی دریاچه و جنوبی دریاچه از هم جدا شده و گردش آب دریاچه که در اثر اختلاف دما و آب و هوا به وجود می‌آمد، کم شود.

این مقاله هم خواندنی است: انواع نمک و خواص آن‌ها

وقتی گردش آب کم می‌شود، ته نشین شدن نمک دریاچه ارومیه و مسایل دیگر که باعث می‌شود غلظت نمک آب دریاچه افزایش پیدا کند، بیشتر هم شود. که همه اینها به صورت یک سری پدیده‌های هم افزا دست به دست هم داده و غلظت نمک را داخل آب دریاچه به شدت افزایش داده‌اند. طبیعی است که هرچه غلظت نمک آب دریاچه ارومیه بیشتر شود، سرعت تبخیر آب داخل دریاچه هم افزایش پیدا خواهد کرد، که این موضوع یعنی از دست دادن مقدار زیادی آب در اثر تبخیر!!

همانگونه که پیشتر نیز ذکر شد، این پدیده‌ها به صورت هم افزا یکدیگر را تشدید کرده و سرعت خشک شدن دریاچه ارومیه را افزایش می‌دهند. امید است که در سال­های آینده با تدابیری که در نظر گرفته می­شود بتوان گام کوچکی در راستای کاهش سرعت خشک شدن دریاچه و حتی احیای مجدد این نگین زیبا در شمال غرب کشور برداشت. 

نویسنده: امیر اسکویی
برچسب‌ها: #افزایش غلظت نمک دریاچه ارومیه #غلظت نمک دریاچه ارومیه #خشک شدن دریاچه ارومیه #غلظت دریاچه ارومیه #خشک شدن دریاچه

نظرات خوانندگان: